Urologia

Stulejka: jak ją leczyć?

Medic House

Napletek, którego nie da się zsunąć z żołędzi, to u małych chłopców najczęściej normalny etap rozwoju, a nie choroba. Z wiekiem sytuacja zmienia się sama. Osobną sprawą jest stulejka patologiczna, czyli zwężenie napletka z bliznowaceniem, które samo nie mija i wymaga leczenia. Ten tekst tłumaczy, jak je rozróżnić i co wtedy robić.

Kiedy to normalny etap, a kiedy problem

Podawana czasem liczba „stulejka dotyczy 10 procent mężczyzn” nie mówi nic bez podania wieku, bo sytuacja zmienia się z roku na rok. Aktualne wytyczne European Association of Urology podają, że:

  • u noworodków napletek daje się odprowadzić u około 4 procent chłopców,
  • pod koniec pierwszego roku życia u około połowy,
  • w wieku trzech lat u około 89 procent,
  • stulejkę stwierdza się u 9 do 20 procent chłopców w wieku od 5 do 13 lat,
  • a u nastolatków w wieku 16 do 18 lat już tylko u około 1 procenta.

Innymi słowy: to, co u dwulatka jest typowe, u siedemnastolatka jest rzadkie. Dlatego samo „nie da się zsunąć” u małego dziecka nie jest powodem do niepokoju.

Fizjologiczna nieodprowadzalność napletka to stan rozwojowy. Nie ma blizn, a przy próbie odprowadzenia wewnętrzna blaszka napletka wypycha się delikatnie na zewnątrz przez wąski pierścień. Podobną przyczyną bywają sklejenia napletka z żołędzią, które również zwykle ustępują samoistnie.

Stulejka patologiczna wygląda inaczej: na brzegu napletka widać biały, twardy, bliznowaty pierścień. Taka zmiana sama nie ustąpi i wymaga oceny lekarskiej.

Najważniejsza zasada: nie odciągać napletka na siłę

To zdanie warto zapamiętać, bo dotyczy przede wszystkim rodziców i opiekunów. Siłowe odciąganie wąskiego napletka powoduje mikrourazy, które goją się przez bliznowacenie, a blizna prowadzi do wtórnej, tym razem już prawdziwej stulejki. Wytyczne EAU mówią o tym wprost.

Druga zasada wynika z pierwszej: jeśli napletek został odprowadzony, trzeba go zawsze nasunąć z powrotem na żołądź. Pozostawienie go za żołędzią grozi załupkiem, o którym piszemy niżej.

Higiena

Zasady są proste i nie wymagają żadnych zabiegów.

  • Dopóki napletek nie daje się łatwo odprowadzić, nie odciąga się go do mycia. Wystarczy mycie penisa z zewnątrz, tak jak reszty ciała.
  • Gdy napletek daje się swobodnie odprowadzić, w czasie kąpieli można go delikatnie zsunąć, opłukać wodą i nasunąć z powrotem. Nie są potrzebne środki odkażające ani intensywne szorowanie.
  • Regularne mycie pod napletkiem nabiera znaczenia w okresie dojrzewania, kiedy zwiększa się wydzielanie mastki. U większości chłopców zbiega się to z wiekiem, w którym napletek już się odprowadza.

Kiedy potrzebne jest leczenie

Bezobjawowa fizjologiczna nieodprowadzalność napletka zwykle nie wymaga leczenia. Nie leczy się też samych sklejeń napletka, jeśli nie dają objawów, tylko czeka na ich samoistne ustąpienie przed okresem dojrzewania.

Leczenie rozważa się wtedy, gdy pojawiają się objawy:

  • ból napletka lub bolesne wzwody,
  • nawracające zapalenia napletka i żołędzi, z zaczerwienieniem, obrzękiem i wydzieliną ropną,
  • trudności w oddawaniu moczu,
  • widoczne bliznowacenie napletka,
  • u dorosłych: ból przy współżyciu lub stulejka, która pojawiła się dopiero teraz.

Warto wiedzieć, że samo balonowanie napletka przy oddawaniu moczu, czyli chwilowe wypełnianie się go moczem, nie jest samo w sobie wskazaniem do operacji. Staje się problemem dopiero wtedy, gdy towarzyszą mu nawracające stany zapalne.

Leczenie zachowawcze: maść z kortykosteroidem

To ważna korekta wobec tego, co często się słyszy. Miejscowy kortykosteroid w maści lub kremie jest leczeniem pierwszego wyboru objawowej stulejki, a nie alternatywą dla „poważnego” leczenia operacyjnego. Wytyczne EAU formułują to jako zalecenie o mocnej sile.

Kurację prowadzi się przez kilka tygodni, a skuteczność przekracza 80 procent. U części pacjentów problem po pewnym czasie wraca, wtedy leczenie można powtórzyć lub rozważyć zabieg. Sklejenia napletka z żołędzią na maść nie reagują, bo to inny mechanizm.

Nie podajemy tu dawek ani sposobu smarowania. Skuteczność zależy od prawidłowego nałożenia preparatu dokładnie na zwężający pierścień, a zbyt długie lub zbyt obfite stosowanie może osłabić skórę. Konkretny lek, częstotliwość i czas stosowania ustala lekarz podczas wizyty.

Kiedy rozważa się zabieg

Leczenie operacyjne wchodzi w grę przede wszystkim przy:

  • objawowej stulejce, która nie ustąpiła po leczeniu zachowawczym,
  • nawracających zapaleniach napletka i żołędzi,
  • stulejce bliznowaciejącej w przebiegu liszaja twardzinowego,
  • a także u części niemowląt z wadami górnych dróg moczowych i nawracającymi zakażeniami układu moczowego.

Plastyka napletka, obrzezanie i frenuloplastyka to trzy różne zabiegi

Te nazwy bywają mylone, a dotyczą innych problemów.

Plastyka napletka (preputioplastyka) poszerza zwężający pierścień, zachowując napletek. Zaletą jest zachowanie anatomii, wadą możliwość nawrotu zwężenia.

Obrzezanie polega na całkowitym usunięciu napletka. Jest rozwiązaniem trwałym i jest zalecane przy liszaju twardzinowym oraz przy stulejce opornej na leczenie. Nie wykonuje się go, gdy występują inne wady prącia, takie jak spodziectwo czy wrodzone skrzywienie, ponieważ napletek może być potrzebny do ich naprawy.

Żadna z tych metod nie jest „zawsze lepsza”. Wybór zależy od przyczyny zwężenia, stanu tkanek, wieku oraz preferencji pacjenta lub rodziców, a decyzję podejmuje się po badaniu.

Frenuloplastyka (plastyka wędzidełka) to zupełnie inny zabieg. Dotyczy zbyt krótkiego wędzidełka, czyli fałdu łączącego napletek z żołędzią, które napina się i boli podczas wzwodu. Krótkie wędzidełko i stulejka to dwa odrębne problemy, choć czasem występują razem i wtedy koryguje się je w czasie jednego zabiegu. Opis samego zabiegu stulejki znajdziesz na osobnej stronie.

Liszaj twardzinowy, czyli BXO

To najważniejsza przyczyna stulejki bliznowaciejącej i warto ją znać. Liszaj twardzinowy w postaci narządowej, opisywany też jako balanitis xerotica obliterans, to przewlekła choroba zapalna skóry, która może obejmować napletek, żołądź, ujście cewki moczowej, a czasem samą cewkę. Charakterystyczne są białawe, stwardniałe, bliznowate zmiany na brzegu napletka. Choroba zwykle nie boli, więc bywa lekceważona.

Przy podejrzeniu takich zmian potrzebna jest konsultacja urologiczna, a często także dermatologiczna. W leczeniu istotne miejsce zajmują miejscowe kortykosteroidy, co potwierdzają europejskie zalecenia dotyczące liszaja twardzinowego. Przy potwierdzonej chorobie wytyczne EAU wskazują obrzezanie, a pacjent powinien pozostać pod dłuższą obserwacją, ponieważ istnieje ryzyko zwężenia ujścia cewki moczowej.

Załupek: to jest pilne

Załupek powstaje wtedy, gdy odprowadzony napletek zostaje za żołędzią i nie daje się nasunąć z powrotem. Wąski pierścień zaciska się wtedy na prąciu, utrudniając odpływ krwi i chłonki.

Objawy to narastający obrzęk żołędzi i napletka, silny ból, a z czasem zmiana zabarwienia skóry. To stan nagły, wymagający pilnej pomocy lekarskiej, ponieważ długo utrzymujący się ucisk może doprowadzić do martwicy tkanek. Nie należy czekać ani próbować rozwiązać tego domowymi sposobami. Lekarz zwykle odprowadza napletek ręcznie po zmniejszeniu obrzęku, a gdy to się nie uda, konieczne jest nacięcie zwężającego pierścienia.

Najlepszą profilaktyką jest zasada opisana wyżej: po każdym odprowadzeniu napletek trzeba nasunąć z powrotem.

Kiedy zgłosić się do lekarza

  • ból napletka, żołędzi lub bolesne wzwody,
  • trudności w oddawaniu moczu,
  • nawracające zapalenia napletka i żołędzi,
  • widoczne bliznowacenie lub białawe stwardnienie na brzegu napletka,
  • stulejka, która pojawiła się u dorosłego mężczyzny, wcześniej niewystępująca,
  • ból podczas współżycia,
  • podejrzenie załupka, czyli niedający się nasunąć napletek z obrzękiem i bólem, co wymaga pomocy natychmiast.

W Medic House zabiegi urologiczne wykonuje dr Krzysztof Bukowski. Umów wizytę pod numerem 22 253 77 77.

Źródła i literatura medyczna

← Wróć do bloga